Vài lời về Hoa-sơn và cuốn Chiến-sĩ sông Thu

Pha chút sắc-màu lãng-mạn, sông Thu-bồn ở tỉnh Quảng-nam được gọi là "Sông Thu". "Chiến-sĩ sông Thu" là  một cuốn truyện lịch-sử với nhiều hư-cấu. Chất-liệu của s hư-cấu là những sự-kiện có thật, đã xảy ra trong cuộc đấu-tranh giành độc-lập dân-tộc của các nhà cách-mệnh Quảng-nam, được kể lại theo trí nh từ thế-hệ nầy qua thế-hệ khác. Khác với một cuốn sách sử-liệu, bằng thể loại hư-cấu, Hoa sơn đã ung-dung chấm-phá làm sống lại những hình ảnh hiên-ngang hào-hùng trong chiến-đấu cũng như khi đối-diện với cái chết của các bậc anh-hùng đất Quảng. Cũng với thể loại hư-cấu, những khía cạnh tiêu-cực xảy ra trong lòng của cuộc chiến-đấu giành độc-lập cũng được lột trần, góp cho hậu thế những bài học cần tránh về sau.

Là một nhà thơ tiền-chiến, đã cùng với Thanh-Tịnh đạt giải nhất đồng hạng cuộc thi thơ do Hà-nội-báo tổ-chức năm 1936, Hoa-sơn đã đem tâm-hồn thơ, lòng ngưỡng-mộ các bậc anh hùng tiền-bối mà hiến-dâng thật nhiều công-phu để xây-dựng nên cuốn "Chiến-sĩ sông Thu". Chất thơ, phong-thái lãng-mạn đã bao-phủ từng trang lưu-cảo. Độc-giả yêu thơ sẽ  gặp lại những bài thơ mà các nhà cách-mệnh tiền-bối đã cảm-tác trong những hoàn-cảnh nguy-nan của cuộc chiến-đấu giành độc-lập cho quê-hương.

Trong cuộc tấn-công đầu xuân năm Mậu-thân (1968)Hoa Sơn đã mạo-hiểm từ nơi tạm-cư, trở về  nhà đang trong vùng lửa đạn, với mục-đích duy-nhất  để lấy bản-thảo cuốn "chiến-sĩ sông Thu". Con cái nhìn ông trở lại nơi tạm-cư với tập bản-thảo trên tay mà cảm-nhận bao nhiêu tâm-huyết ông đã dành cho đứa con tinh-thần của mình. Cuốn sách đang viết dở-dang, Hoa Sơn chưa kịp đọc lại để hiệu-đính. Một lưu-cảo như vậy không thể nào tránh được sai-sót. Rất mong người đọc bỏ qua và đóng góp thêm những chi-tiết nếu có. Gia-đình Hoa-Sơn xin ghi nhận với lòng biết ơn.

" Chiến Sĩ Sông Thu" đã được Hoa-sơn thai-nghén từ những năm 1958 bằng việc đi sưu-tầm tài-liệu ở những con-cháu, bạn-hữu còn sống của các nhà cách-mệnh vùng sông Thu-bồn. Bốn mươi lăm năm sau khi Hoa-sơn nằm xuống, cuốn sách mới được phát hành. Đó là do thế-sự thăng-trầm? nhưng cái chính là do lòng con cái chưa đủ chữ hiếu. Nhưng chậm còn hơn không. Tiếc thay, những người đã được nghe Hoa Sơn nói về cuốn sách, chờ-đợi để xem cuốn sách xuất-hiện trên văn-đàn như nhà văn Nguyễn-văn-Xuân, giáo-sư Vủ-Ký, các thân-hữu của Hoa Sơn như Lê-quang-Châu, Phạm-quang-Vạng, chờ đợi mỏi-mòn đã rủ áo ra đi, không bao-gi trở lại. Con cái Hoa Sơn xin cúi đầu tạ-lỗi.

Là một thi-nhân, Hoa-sơn luôn thả tâm-hồn rung-động trước cái thiện, cái đẹp của cuộc sống. Khi cầm bút viết văn, nhất là văn-sử của một giai-đoạn đấu-tranh đầy những mưu-mô thâm-độc, đầy sự giết-chóc tàn-bạo, Hoa Sơn, qua ngòi bút tả chân, đã truyền tải đến người đọc sự đau-khổ băn-khoăn của tâm mình trước sự giết hại một con người, dù đó là một kẻ thù. (xin đọc: "vụ phục-kích Hương-An"). Sẽ không sợ sai lầm nếu nói rằng, tâm-hồn Hoa Sơn mong-manh, dễ rung-động, thích hợp với văn thơ hơn là chính-trị, cách-mệnh. Có lẻ chính Hoa Sơn cũng nhận ra điều đó, ông thường khuyên bảo con cái: "Hãy làm chuyên môn mà sống, đừng làm chính-trị". 

Là một thi-nhân, Hoa Sơn say-đắm trong cái đẹp của phong-cảnh thiên nhiên. Lặn-lội mười năm cho hoạt-động cách-mệnh, bị tù-đày trong các trại giam giữa núi rừng Tiên-phước, cảnh-sắc u-tịch, hùng-vĩ của miền sơn-cước Quảng nam đã ngủ sâu trong tâm-hồn nhà thơ. Khi cầm bút viết văn, những kỷ-niệm lại bừng-bừng thức-giấc, dẫn-dắt ngòi bút sa-đà vào cái thiên nhiên thơ-mộng mà quên đi cái thực-tại hiểm-nguy của các nhân-vật. Những địa-danh đầy thi-vị như sông-Tiên, Thảo-huy,Thảo-đế, Hòn-kẽm đá-dừng, Cẫm-khê, Hương-an.... đã mê-hoặc lòng Hoa Sơn. Những ai xa xứ, sẽ có cơ-duyên sống lại những kỹ-niệm quê nhà qua từng địa-danh, từng giòng tả của Hoa Sơn.

Là một nhà hoạt-động cách-mệnh hậu-bối so với các nhân-vật trong sách, Hoa Sơn đã dùng những nhân-vật trong truyện để trải tấm-lòng ưu-tư cho dân-tộc nước-nhà. Ông viết, không chỉ để ghi lại sự-kiện mà còn th hồn mình theo bước thăng-trầm của các biến-chuyển, thành bại của các nhà cách-mệnh Cần-vương. Nỗi lòng buồn vui của nhà cách-mệnh Nguyễn Thành khi nằm ngoài Côn-đảo, chính là nổi lòng của Hoa Sơn. (Xin đọc: chương 23 - con đường gian-nan). Bằng cách chỉ đơn-thuần ghi lại sự-kiện, Hoa Sơn đã cho hậu-thế thấy sự thâm-độc, phá-hoại của những kẻ bán nước như Nguyễn-Thân, Châu-đình-Kế, Hồ-đắc-Trung, Trần-bá-Lộc ... đối với công-cuộc đấu-tranh giành độc-lập dân-tộc, công-bằng xã-hội.  Là một nước nhỏ, nền dân-chủ chưa được thiết-lập vững-chải, công-cuộc bảo-vệ đất nước, đấu-tranh cho công-bằng xả-hội vẫn đang tiếp-diễn. Nếu "Chiến-sĩ sông Thu" đem lại cho các chiến-sĩ đang giương lá cờ đầu cho độc-lập dân-tộc, tự-do, dân-chủ và nhân-quyền trong nước, một bài học nhỏ-nhoi nào đó từ sự "ôn-cố tri tân" thì chắc Hoa Sơn sẽ rất thỏa lòng nơi chín suối.

Viết tại Hoa-kỳ, mùa xuân 2013.

Gia đình Hoa sơn Phạm đình Bách